Czy wiesz, że możesz sprawdzić zarobki i majątek urzędników? BIP i oświadczenia majątkowe
Większość Polaków nie wie, że informacje o zarobkach i majątku dziesiątek tysięcy urzędników i samorządowców są publicznie dostępne w internecie. Bez żadnego wniosku, bez opłat — wystarczy wiedzieć gdzie szukać.
Czym jest BIP?
Biuletyn Informacji Publicznej (BIP) to urzędowy serwis internetowy prowadzony przez każdą instytucję publiczną w Polsce — od małej gminy po ministerstwo. Obowiązek jego prowadzenia wynika z ustawy o dostępie do informacji publicznej z 2001 roku. W praktyce oznacza to, że każdy urząd, szkoła publiczna, szpital, agencja rządowa musi publikować tam określone informacje.
Centralny punkt dostępu: bip.gov.pl — stamtąd można przejść do BIP każdej instytucji w kraju.
Kto musi składać oświadczenia majątkowe?
Obowiązek składania oświadczeń majątkowych dotyczy bardzo szerokiej grupy osób. Oto najważniejsze kategorie:
Samorząd terytorialny
Administracja rządowa
Inne instytucje
Co zawiera oświadczenie majątkowe?
Oświadczenie obejmuje:
Część dotycząca stanu majątkowego jest w Polsce publiczna — co do zasady każdy może ją zobaczyć. Część dotycząca adresu zamieszkania i numerów kont może być wyłączona z publikacji.
Gdzie szukać oświadczeń?
Dla sejmiku województwa, marszałka i radnych — szukaj na stronie BIP urzędu marszałkowskiego. Dla posłów i senatorów — sejm.gov.pl i senat.gov.pl mają dedykowane wyszukiwarki oświadczeń.
Co z zeznaniami podatkowymi?
Zeznania podatkowe (PIT) samych urzędników nie są publiczne — w Polsce nie ma takiego obowiązku, jak np. w USA (gdzie deklaracje do IRS polityków są chronione, ale wybrane dane są dostępne). Jednak oświadczenia majątkowe de facto zastępują tę funkcję, bo zawierają informacje o dochodach.
Wyjątek: oświadczenia lustracyjne (IPN) oraz informacje o korupcji i skazaniach są dostępne przez inne rejestry.
Dostęp do informacji publicznej — idziesz dalej
Jeśli nie znajdziesz tego czego szukasz w BIP, możesz złożyć wniosek o dostęp do informacji publicznej. Instytucja ma 14 dni na odpowiedź (termin można przedłużyć do 2 miesięcy przy skomplikowanych sprawach). Wniosek można złożyć e-mailem — nie trzeba wychodzić z domu. Wzory wniosków znajdziesz na stronach fundacji Watchdog Polska czy Stowarzyszenia 61.
Podsumowanie
Transparentność władzy publicznej jest fundamentem demokracji. BIP i oświadczenia majątkowe to narzędzia, które mamy — warto z nich korzystać. Jeśli Twoje podatki finansują konkretny urząd, masz pełne prawo wiedzieć, co się z nimi dzieje i kto tym zarządza.
Sytuacja finansowa urzędnika publicznego może też być ważna przy rozważaniu potencjalnej korupcji lub konfliktu interesów. Organizacje takie jak Watchdog Polska i Sieć Obywatelska regularnie analizują te dokumenty i publikują raporty.